Reportaż Superwizjer TVN-u pt. ?Kłamstwo vatowskie? wywołał gorącą debatę w internecie. Owoc pracy dziennikarzy krytycznie skomentował Premier, Prokuratura Krajowa i Ministerstwo Finansów. Temat wyłudzeń VAT jest przedmiotem dyskusji od długiego czasu, lecz to nowe informacje przedstawione w reportażu zachęciły nas, aby przybliżyć go Wam w tym artykule.
?Kłamstwo vatowskie? ? Superwizjer
Reportaż przedstawia historie trzech osób ? tzw. słupów, wobec których prowadzono postępowania dotyczące oszustw vatowskich. Materiał stara się ujawnić nieefektywność w odzyskiwaniu mienia Skarbu Państwa utraconego w wyniku wyłudzeń VAT. Przytoczone zostały dane liczbowe, które rzekomo pochodzą z Ministerstwa Finansów:
W latach 2018-2019 Skarb Państwa, według Ministerstwa Finansów, na oszustwach vatowskich stracił prawie 17 mld złotych, a odzyskał zaledwie 150 mln. To mniej niż 1% kwoty. Z kolei Prokuratura Krajowa nie potrafi podać dokładnych danych na temat strat. Podaje tylko dane dotyczące wszystkich przestępstw gospodarczych. Wynika z nich, że Skarb Państwa stracił w latach 2017-2019 ponad 36 mld złotych, a na poczet kar zabezpieczono mienie warte ponad 6 mld złotych. Ile odzyskano, Prokuratura nie podaje.
Superwizjer, ?Kłamstwo vatowskie?
Nie znaleźliśmy ogólnodostępnych źródeł, które zawierałyby szacowania Ministerstwa Finansów dotyczące tych kwot, ale wysłaliśmy zapytania o nie do Ministerstwa Finansów i TVN.
Jedyne dostępne dane mówiące o stratach Skarbu Państwa w wyniku przestępstw gospodarczych znajdujemy w odpowiedzi prokuratury na materiał Superwizjera. Wspomniano w niej o powstałej w wyniku przestępstw gospodarczych łącznej kwocie uszczupleń lub narażenia na uszczuplenie objętej zarzutami. Według Prokuratury w latach 2017-2019 wyniosła ona prawie 54 mld zł.
W innym komunikacie Prokuratura Krajowa podaje, że w latach 2017-2019 wartość zabezpieczonego mienia wynosiła prawie 6,4 mld. Warto zaznaczyć, że nie całą wartość objęto aktami oskarżenia ? zgodnie z danymi ze sprawozdań Prokuratury (formularze PK-P1K) wyniosła ona w tym okresie 2,6 mld. Część spraw nieskierowanych do sądu mogła być prowadzona dalej, aby potencjalnie zostać objęta aktami oskarżenia w następnych latach. Informacje o wielkości kwot przekazanych do budżetu państwa nie są nigdzie ujęte.
Przestępczość vatowska a luka VAT
Problem przestępczości vatowskiej albo nie jest dobrze udokumentowany, albo organy państwowe nie dzielą się pełnymi informacjami, które go dotyczą. Oświadczenia rządu zdają się skupiać na danych statystycznych dotyczących luki VAT, która jest luźno związana z przestępczością vatowską.
Na lukę VAT poza poważnymi przestępstwami vatowskimi składają się również drobne złamania lub nadużycia przepisów. Może to być przykładowo niewystawienie paragonu przy zakupach na bazarze albo wzięcie faktury na coś, za co nie powinniśmy odliczyć VAT. Struktura luki VAT nie jest dobrze znana i nie wiadomo, na które z tych elementów wpłynęły działania państwa i w jakim stopniu.
Ponieważ luka VAT dotyczy wydarzeń ukrytych przed organami państwowymi, to określenie jej wielkości może nastąpić jedynie poprzez oszacowanie. Polega ono na porównaniu wpływów z tytułu VAT i teoretycznych wpływów, które Państwo powinno uzyskać. Istnieją różne metody ich wyznaczania, jednak tego typu oszacowania mogą odbiegać od rzeczywistości. Objawia się to m.in. w różnicach między wartościami podawanymi przez różne, a nawet te same podmioty publiczne. Zauważył to Sławomir Dudek na Twitterze: