Polskie ministerstwo nie zasponsorowało pomnika banderowca Romana Szuchewycza

<hr>   <p>W Tarnopolu na Ukrainie, mieście partnerskim Elbląga, ma stanąć pomnik banderowca Romana Szuchewycza. Na Twitterze <a href="https://twitter.com/grott70/status/1663168691788214277">pojawiają</a> się sugestie, że w jego sfinansowaniu miał pomóc nie tylko Elbląg, ale także polskie Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Czy rzeczywiście mogło tak być? Wyjaśniamy. </p>   <h2 class="wp-block-heading" id="h-co-ma-wspolnego-elblag-z-pomnikiem-szuchewycza">Co ma wspólnego Elbląg z pomnikiem Szuchewycza?</h2>   <p>Niedawno pewien profil na Twitterze <a href="https://twitter.com/grott70/status/1663168691788214277?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1663168691788214277%7Ctwgr%5Eb2b518dd0de729a6014295d19493201820a515cb%7Ctwcon%5Es1_&ref_url=https%3A%2F%2Fpublish.twitter.com%2F%3Fquery%3Dhttps3A2F2Ftwitter.com2Fgrott702Fstatus2F1663168691788214277widget%3DTweet">udostępnił</a> artykuł z portalu kresy.pl (grudzień 2022 r.) na temat planów wybudowania monumentu na cześć Romana Szuchewycza w ukraińskim mieście Tarnopol. Użytkownik @grott70 skomentował tekst w następujący sposób: „pomnik dowódcy ludobójczej UPA stanie w Tarnopolu, partnerskim mieście Elbląga (...) pieniądze na ten cel pochodzą też do polskiego Ministerstwa Kultury”.</p>   <figure class="wp-block-image aligncenter is-resized"><img src="https://lh3.googleusercontent.com/SDfwGgand9iSbjkKWCunCkKfxTWuS7ljZPhDqEXtb3wwEgFc_4s6c9KF5C4iKpgV8HGSxKHf0YyZ_Vd9at5SPmkc76hLGlE5QxeKLfEtxg6vpkh_p1vIIswkMq3gFO7w5G54ijFdbkWMtabGDESzwMY" alt="" width="563" height="454"><figcaption class="wp-element-caption"><a href="https://twitter.com/grott70/status/1663168691788214277?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1663168691788214277%7Ctwgr%5Eb2b518dd0de729a6014295d19493201820a515cb%7Ctwcon%5Es1_&ref_url=https%3A%2F%2Fpublish.twitter.com%2F%3Fquery%3Dhttps3A2F2Ftwitter.com2Fgrott702Fstatus2F1663168691788214277widget%3DTweet">@grott70, Twitter, 29.05.2023</a></figcaption></img></figure>   <p>Wcześniej również <a href="https://twitter.com/_quoante/status/1609490732183683075">pojawiały się</a> informacje o tym, że pomnik miał zostać sfinansowany dzięki<strong> </strong>pomocy humanitarnej<strong>, którą Elbląg przekazał ukraińskiemu miastu w związku z wojną toczącą się na terytorium naszego sąsiada.</strong></p>   <figure class="wp-block-image aligncenter is-resized"><img src="https://lh4.googleusercontent.com/8Z1JCs1cqJyclB0wqaCRBGbMkwBzl2U6fDDl8xx6lwmoZ5zRnvIvdLjeeH2XQ394dy6qRizdp49SWgVbA0AqRPgFu_MM_PSp4Ntg-22tzRwuB8ujJ3Y2JD9lUQJ8JZWPmhehaSUv7GgFBDVzF7xuFQ4" alt="" width="562" height="400"><figcaption class="wp-element-caption"><a href="https://twitter.com/_quoante/status/1609490732183683075">@_quoante, Twitter, 1.01.2023</a></figcaption></img></figure>   <p>Te drugie doniesienia zostały szybko zweryfikowane przez polskie organizacje i portale zajmujące się fact-checkingiem (np. <a href="https://demagog.org.pl/fake_news/pomnik-szuchewycza-za-pieniadze-polakow-fake-news/">Demagog</a> i <a href="https://fakehunter.pap.pl/raport/1a3bd9f6-11e5-448c-996e-67dfaec28947">fakehunter.pap.pl</a>). Ustalono przede wszystkim, że <a href="https://elblag.eu/index.php/pomoc-dla-obywateli-ukrainy/17140-pomagamy-ukrainie-na-miejscu-i-w-elblagu"><strong>pomoc humanitarna</strong></a><strong>, która trafiła do Tarnopola, miała charakter rzeczowy.</strong></p>   <p>Podobnie jak pozostałe miasta w Polsce, również władze Elbląga zakupiły najpotrzebniejsze artykuły t.j. długoterminową żywność, czy środki czystości. Na <a href="https://www.elblag.eu/images/stories/biuletyn/UM-Elblag-informator-luty-2022.pdf">liście zakupów</a> nie było z pewnością wsparcia finansowego dla wspomnianego pomnika. Co ciekawe, według <a href="https://suspilne.media/473440-pamatnik-suhevicu-v-ternopoli-de-i-koli-jogo-vstanovlat/">artykułu</a> na portalu Suspilne Novyny (maj 2023 r.) figura Romana Szuchewycza jeszcze nie pojawiła się w ukraińskim mieście. Nie wiadomo też, czy w ogóle został on już sfinansowany. Szef grupy roboczej ds. budowy pomnika zapowiedział jedynie, że monument ma zostać wzniesiony w tym roku. </p>   <h2 class="wp-block-heading" id="h-kim-byl-roman-szuchewycz">Kim był Roman Szuchewycz?</h2>   <p>Roman Szuchewycz jest postacią kontrowersyjną nie tylko w Polsce, ale także na Ukrainie.<strong> </strong>Jak <a href="https://pl.wikipedia.org/wiki/Roman_Szuchewycz">informuje</a> polska Wikipedia, był on ukraińskim działaczem nacjonalistycznym i jako główny dowódca <a href="https://pravda.org.pl/informacje/czy-ukraina-oglosila-2022-rokiem-upa/">UPA</a> ponosi bezpośrednią odpowiedzialność za zaakceptowanie rzezi wołyńskiej.</p>   <figure class="wp-block-image aligncenter is-resized"><img src="https://lh5.googleusercontent.com/bi56h0X9mDKW_zIiE3jlw9UM66pV0ongd7FiMIm36VbGtupR5GKQUVtBFZ5FMApRKX1j37DpO3p5hWFtWQOqdPgtGz8CASw0izSQF4Tuv9Gq9dZH-UnsoidQE9KJBq9wsXhNJvOFESoF2bvoK0fJ8Bw" alt="" width="390" height="484"><figcaption class="wp-element-caption"><a href="https://pl.wikipedia.org/wiki/Roman_Szuchewycz#/media/Plik:Roman_Josypovy%C4%8D_%C5%A0uchevy%C4%8D.jpgan_Josypovy%C4%8D_%C5%A0uchevy%C4%8D.jpg">Zdjęcie Romana Szuchewycza. Źródło: Wikimedia Commons</a></figcaption></img></figure>   <p>Warto zwrócić szczególną uwagę na różnicę w narracji wokół Szuchewycza, widoczną w <a href="https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D1%83%D1%85%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%81%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87">ukraińskiej wersji</a> artykułu. Jego autorzy o Szuchewyczu piszą o nim w taki oto sposób:</p>   <blockquote class="wp-block-quote"> <p>„Ukraiński polityk, polityk i mąż stanu, wojskowy. Członek galicyjskiego oddziału regionalnego Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. Aktywny członek OUN. Roman Szuchewycz widział swoje historyczne powołanie na najwyższe stanowiska w ukraińskim ruchu wyzwoleńczym i rewolucyjnym okresu II wojny światowej w konsolidacji sił OUN, wstrząśniętych represjami nazistowskimi, w celu wyeliminowania różnic i kryzysu w kierownictwie OUN, który powstał na początku 1943, dla poparcia inicjatywy Kierownictwa Narodowego OUN przy PSUZ dotyczącej utworzenia Ukraińskiej Powstańczej Armii i przekształcenia jej w narzędzie walki o niepodległe ukraińskie państwo katedralne.”</p> </blockquote>   <p>Z punktu widzenia polskiej polityki historycznej honorowanie Szuchewycza nie jest w żaden sposób uzasadnione – jedynie Ukraińcy mogą uznać go za symbol walki o niepodległość swojego kraju. Skąd zatem pogłoski o wsparciu finansowym polskich organizacji dla budowy jego pomnika? </p>   <h2 class="wp-block-heading" id="h-polski-twitter-rozwscieczony">Polski Twitter rozwścieczony</h2>   <p>Naszej redakcji nie udało się dotrzeć do innych wypowiedzi – czy to Polaków, czy osób innej narodowości – które łączyłyby polski resort kultury z inwestycją Tarnopola w pomnik Szuchewycza. Jednakże Internet wypełniony jest wpisami sugerującymi, że Ukrainie przekazywane są duże kwoty z naszego państwowego budżetu. Część komentujących je osób obwinia polskie władze o rozdawanie krajowych pieniędzy, a Ukraińcom wytyka rzekomy brak wdzięczności za wsparcie. </p>   <figure class="wp-block-image aligncenter is-resized"><img src="https://lh3.googleusercontent.com/ydpMKhbiyN9fv3LWaZqiGY0mRQhbm-lcRpbrb536M_xdkfFzjBywvyRDLefzxZu_QxR7KGYlhwv5KBw5rcHKm3Rh8o0HzRX3MlF76d9hzjH3x126FSrt13_FVjgyU-pwSBOj4yLNe7CydAMkE3YeX7Y" alt="" width="680" height="295"><figcaption class="wp-element-caption">Źródło: Twitter <a href="https://twitter.com/Bob_Gedron/status/1611090878898003983">@Bob_Gedron</a>, <a href="https://twitter.com/jpwernik/status/1427888196545880068">@TomaszDrosz</a>, <a href="https://twitter.com/TomaszDorosz/status/1609123981629558784">@jpwernik</a></figcaption></img></figure>   <p>„W Tarnopolu stanie kolejny pomnik Szuchewycza – kata Polaków. Dzieje się to w czasie wojny gdy Ukraina nie ma pieniędzy, ich domy są ostrzeliwane i dostają miliardy z Polski” – można przeczytać w jednym postów tego typu. I owszem, jako Polacy pomagamy Ukrainie, lecz trzeba pamiętać, że wsparcie, które płynie m.in. od miast partnerskich, ma charakter rzeczowy i na pewno nie wiąże się z budową żadnych monumentów. </p>   <h2 class="wp-block-heading" id="h-czym-jest-miasto-partnerskie">Czym jest miasto partnerskie?<strong> </strong></h2>   <p>Jako że w tekstach o sprawie pomnika podkreśla się, że Tarnopol jest <a href="https://www.elblag.eu/index.php/miasta-partnerskie/98-tarnopol-ukraina">miastem partnerskim</a> Elbląga, warto wyjaśnić, czym właściwie owo miasto partnerskie jest. </p>   <p>Jak <a href="https://www.elblag.eu/index.php/miasta-partnerskie/98-tarnopol-ukraina">podaje</a> oficjalny serwis internetowy miasta Elbląga, umowę o partnerstwie podpisano w 1992 r. Współpraca ta związana jest z wymianą doświadczeń z zakresu funkcjonowania gospodarki komunalnej, współpracy gospodarczej i kulturalnej. Przedsięwzięcie ma na celu „promocję i wzmocnienie pozycji Warmii i Mazur na arenie międzynarodowej”. </p>   <p>Przykładami takich inicjatywy są: tzw. sezony, w ramach których organizowane są dni kultury danego kraju partnerskiego, wizyty studyjne, wspólne przedsięwzięcia lub koprodukcje międzynarodowe w ramach warsztatów i szkoleń czy też udział artystów i twórców w międzynarodowych przedsięwzięciach.</p>   <figure class="wp-block-image aligncenter is-resized"><img src="https://lh6.googleusercontent.com/Jztv3rvfMq_hQYI8_sjUGGarfNrhGwhU_cnJMPo5YZQxxloTb2t-WkQpKs-Y9DlwwL6UmcagFWzOw4Qa_3G4O_6V4x5xO0Rzh9u6ms3z1eDJ4qwFsinqpeW9ZIHdTHg3plgGTVyMYHl0z-WC7lHSGKQ" alt="" width="800" height="548"><figcaption class="wp-element-caption"><a href="https://www.ckpide.eu/pl/aktualnosci/wydarzenia/2965-majowka-stanislawowska-w-palacu-potockich">Majówka Stanisławowska w Pałacu Potockich</a></figcaption></img></figure>   <p><strong>Nie ma jednak mowy o opłacaniu pomników lub innych obiektów tego typu. </strong></p>   <p>Działania promocyjne tego typu są <a href="https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/samorzad-gminny-16793509/art-7">finansowane</a> ze środków własnych gmin. Ich źródłem są na przykład podatki lokalne m.in. od nieruchomości, rolny, od spadków i darowizn, opłaty lokalne, dochody ze sprzedaży gruntów i budynków, które należą do gminy, oraz dochody przedsiębiorstw komunalnych, a także dotacje z Unii Europejskiej i od innych samorządów.</p>   <h2 class="wp-block-heading" id="h-polityczna-gra">Polityczna gra</h2>   <p>Istotnym wątkiem w sprawie jest także fakt, że prezydent Tarnopola jest członkiem nacjonalistycznego ugrupowania. Od listopada 2010 urząd ten <a href="https://pl.wikipedia.org/wiki/Serhij_Nada%C5%82">obejmuje</a> <strong>Serhij Witalijowycz Nadał</strong>. Jest on członkiem <a href="https://svoboda.org.ua">Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda"</a>, czyli nacjonalistycznej partii politycznej, która opiera swój marketing na neonazistowskich, rasistowskich i ksenofobicznych działaniach. Nadał jest także prezesem tarnopolskiej organizacji obwodowej „Ukraińcy pomagają Ukraińcom". Można więc wnioskować, że decyzje takie jak ta o postawieniu pomnika Szuchewycza podejmuje świadomie. Jego inicjatywy trafiają na podatny grunt, odwołując się do statusu bohaterów wojennych i wykorzystując braki w edukacji obecne u części ukraińskiego społeczeństwa. To ostatnie dobrze obrazuje wypowiedź jednej z mieszkanek Tarnopola, <a href="https://suspilne.media/473440-pamatnik-suhevicu-v-ternopoli-de-i-koli-jogo-vstanovlat/">cytowany</a> przez dziennikarzy Suspilne Media: „To ważna postać historyczna, należy postawić mu pomnik w Tarnopolu. Myślę, że potrzebujemy więcej takich pomników dla naszych postaci kulturalnych i historycznych”. </p>   <h2 class="wp-block-heading" id="h-ten-skandal-polityczny-to-nie-nasza-hanba">Ten skandal polityczny to nie nasza „hańba”</h2>   <p>Przedstawiciele Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego zabiegają o to, aby zbrodnia wołyńska została uznana przez ukraińskie władze. Wiceszef resortu Jarosław Sellin <a href="https://dzieje.pl/wiceszef-mkidn-ukraincy-beda-musieli-uznac-zbrodnie-ludobojstwa-na-wolyniu">zapowiadał</a> chociażby, że powstanie polsko-ukraińska grupa robocza, mająca na celu wypracowanie procedur zmierzających do rozpoczęcia prac nad poszukiwaniami masowych grobów, ekshumacją zwłok, upamiętnieniem zabitych, budową cmentarzy czy stawianiem pomników w Ukrainie. Na razie nie pojawiły się żadne nowe informacje w tej sprawie. </p>   <p>Abstrahując jednak od podejmowanych przez ministerstwo działań, resort Piotra Glińskiego nie może nawet przekazać pieniędzy z budżetu państwa na konto miasta (<a href="https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20032031966/U/D20031966Lj.pdf">ustawa</a> o dochodach jednostek samorządu terytorialnego nie zawiera takiego sposobu pozyskiwania funduszy). Wydatki w rodzaju pomocy humanitarnej czy promocji, które można podciągnąć pod działania w ramach statusu miasta partnerskiego, są finansowane z własnych pieniędzy danej gminy. Jedynym sposobem na uzyskanie przez Elbląg funduszy od rządu byłoby wygranie konkursu w ramach dotacji celowej, do czego jednak nie doszło.</p>   <p><strong>Teza o finansowaniu przez MKiDN pomnika Romana Szuchewycza wydaje się zatem pozbawiona logicznych podstaw. Brakuje na nią dowodów, w związku z tym informację tę uznajemy za fałszywą.</strong></p> </hr></body>

Agata Sucharska